hacker

Le programme du séminaire #ecnEHESS “Étudier les cultures du numérique” 2017/18 est arrivé [avec séance exceptionnelle !]

Pour la dixième année consécutive, notre séminaire EHESS Etudier les cultures du numérique revient ! Et le programme est extrêmement riche, avec plein d’intelligence artificielle, d’études post-coloniales, de genre et sexualité, d’algorithmes et d’économie de la connaissance. Des chercheurs internationaux, des sujets de pointe, et un format long pour vous permettre d’avoir un véritable échange avec les intervenants.

Vous connaissez le principe : le séminaire est ouvert aux auditeurs libres. Il suffit de s’inscrire (pour toute l’année ou seulement pour une ou deux séances) en remplissant le formulaire de contact. Si vous êtes un étudiant et vous souhaitez valider cet enseignement, merci de me contacter par e-mail.

Le séminaire a lieu le deuxième lundi du mois de 17 h à 20 h, en salle M. & D. Lombard, EHESS, 96 bd Raspail 75006 Paris. La séance de décembre aura lieu le lundi 4, en salle 13, 105 bd Raspail, 75006 Paris. NB : une séance exceptionnelle avec Gabriella Coleman aura lieu le mercredi 28 mars 2018 en Amphithéâtre François Furet, 105 bd Raspail, 75006 Paris.

Voilà le calendrier complet :

 
lundi 13 novembre 2017 – Antonio Casilli (ParisTech/EHESS)

Des intelligences pas si artificielles : plateformes, digital labor et la ‘tentation d’automatiser’

lundi 04 décembre 2017 – Bernie Hogan (Oxford Internet Institute)
Control, Privacy, Generativity: Big Data after the Ideology of Machine Learning
lundi 08 janvier 2018 – Olivier Ertzscheid (Université de Nantes – IUT La Roche-sur-Yon)

L’appétit des géants : les plateformes sont-elles des gouvernements comme les autres ?

lundi 12 février 2018 – Jean-Gabriel Ganascia (Université Pierre et Marie Curie)

Singularité : les mythes transhumanistes à l’épreuve de la recherche sur l’intelligence artificielle

lundi 12 mars 2018 Yves Citton (Université Paris 8)

Penser les médias numériques : ouvrir les boîtes noires pour surprendre la médiarchie

⚠ Séance exceptionnelle ⚠

mercredi 28 mars 2018 Gabriella Coleman (McGill University)

HackAccess: How Anonymous reinvented the hack-leak combo

lundi 09 avril 2018 Payal Arora (Erasmus University Rotterdam), Edgar C. Mbanza (EHESS) Mobilizing the ludic underclass in the digital age
lundi 14 mai 2018 – Marie Bergström (INED)

Au bonheur des (plateformes de) rencontres : entre couples et hétérosexualité non conjugale

lundi 11 juin 2018 – Juan Carlos De Martin (Nexa – Politecnico di Torino)

The historical mission of the university in the wake of the digital revolution


 

 

Dans ZDNet (1 août, 2016)

Depuis 2009, les ransomwares sont devenus l’arme favorite des cybercriminels. Pourtant, en 1989 déjà, un premier malware de ce type faisait beaucoup parler de lui. Mais force est de constater que les choses ont beaucoup évolué depuis ce premier essai balbutiant.

(…)

« En 1989, on est sur quelque chose d’unique et dans une zone grise du point de vue de la légalité » explique à ZDNet.fr le chercheur Antonio Casilli. Ce sociologue spécialisé dans l’étude des usages problématiques de la technologie a signé en 2015 un article de recherche sur le cas du malware AIDS, publié dans la revue d’ethnologie Terrain. « C’est d’ailleurs intéressant de voir que pour les enquêteurs de Scotland Yard qui se penchent à l’époque sur l’affaire, cette partie du code est en réalité une implémentation des droits d’auteurs qui ressemble plutôt au DRM tel qu’on le connaît aujourd’hui » ajoute-t-il. Mais à l’époque, on ne parle pas encore de DRM et la disquette AIDS fait rapidement parler d’elle.

En plein vide juridique, l’affaire de la disquette AIDS fait rapidement les gros titres de la presse anglo-saxonne, qui s’essaye à l’époque à la vulgarisation informatique. On grossit même un peu le trait, selon Antonio Casilli. « Il y a une certaine disproportion de l’affaire dans les médias. Cela peut être imputé au manque de connaissance sur les questions de cybersécurité autant qu’à l’impulsion de certains acteurs politiques et industriels, qui cherchent à faire passer à l’époque une législation répressive sur ces sujets. » L’affaire de la disquette AIDS sera en effet utilisé en 1990 dans le débat autour du « Computer Misuse Act », première législation britannique sur la cybercriminalité.

Difficile pourtant d’évaluer l’impact réel d’AIDS. Du côté d’Intel Security, on évoque environ 20.000 disquettes distribuées. Mais ce chiffre ne traduit pas forcément le nombre d’infections et encore moins les dégâts causés par le malware. Comme l’explique Antonio Casilli dans la revue Terrain, les articles de l’époque mentionnent de nombreux utilisateurs touchés dans le monde de la santé et de la recherche, mais les détails sont rares et les cas de perte de données restent assez peu documentés. On sait néanmoins qu’un hôpital italien a été affecté : la menace est réelle, mais sûrement pas aussi massive que ce que laissent entendre les médias de l’époque.

Source: Ransomware : retour sur les racines du mal ou l’étrange cas du Dr Popp – ZDNet

[Vidéo] Antonio Casilli sur anonymat et Internet (Stratégies.fr, 07 févr. 2013)

Sur Stratégies, la vidéo du débat SMCTalks consacré à l’anonymat, la surveillance et la vie privée sur Internet. Pour en parler, Nicolas Danet (co-auteur de l’ouvrage Anonymous : Pirates ou altermondialistes numériques, FYP, 2011) et le sociologue Antonio A. Casilli, auteur de Les liaisons numériques. Vers une nouvelle sociabilité ? (Ed. du Seuil).


SMC Talk par strategies

» SMCTalks – Anonymat et Internet – 18 minutes.

SMCTalks : un partenariat Social Media Club France et Master 2 MISC du CELSA.

La question de l’anonymat sur l’internet est régulièrement remise sur le tapis. Le SMC Talks, présenté ici, et réalisé avec le concours des étudiants du master MISC du CELSA et le Social Media Club, et en partenariat avec Stratégies, cherche à faire le point sur les représentations de l’anonymat chez les internautes et sur l’état des techniques.

"Web et insurrections" : interview d'Antonio Casilli dans DLN (Grèce, 12 juin 2012)

 

Le site web hacktiviste grec DLN (Digital Liberation Network) accueille le sociologue Antonio Casilli, auteur de Les liaisons numériques. Vers une nouvelle sociabilité ? (Ed. du Seuil) pour une interview sur socialisation, “démocratie insurgeante” et nouvelles technologies. Texte en grec et en anglais.

Συνέντευξη του Antonio Casilli στο DLN

Ο Antonio A. Casilli είναι αναπληρωτής καθηγητής των Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Σπουδών στο ParisTech (Ίδρυμα Τεχνολογίας του Παρισιού) και ερευνητής Κοινωνιολογίας στο Edgar Morin Centre, Σχολή Ανωτάτων Σπουδών στις Κοινωνικές Επιστήμες (EHESS, Παρίσι). Είναι ο συγγραφέας του Les liaisons numériques (Ed. du Seuil, 2010). Αρθρογραφεί διαδικτυακά για την έρευνα και την κοινωνία στο BodySpaceSociety, τουϊτάρει ως @bodyspacesoc, και είναι τακτικός σχολιαστής στο Radio France Culture. Συναντήσαμε τον Antonio στα περιθώρια του διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου “The New Sensorium”, που έλαβε χώρα στην Αθήνα στις 20 – 21 Απριλίου 2012, και με χαρά μας παραχώρησε την παρακάτω συνέντευξη :

DLN : Έχετε εργαστεί πολύ σε διαμεσολάβηση επικοινωνίας ανθρώπου-υπολογιστών…

Α: Έχω σπουδάσει Κοινωνιολογία των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνίας (ΤΠΕ). Αλλά κυρίως έχω εστιάσει στην διαμεσολαβούμενη από Η/Υ  σωματοποίηση. Μελετάω τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επικοινωνούν μέσα από την αλληλεπίδραση της φυσικής παρουσίας και των τεχνολογικών διεπαφών. Από την αρχή της σταδιοδρομίας μου έχω αναμφισβήτητα δείξει ενδιαφέρον για την πολιτική διάσταση αυτής της διαδικασίας. Το πρώτο μου βιβλίο “La Fabrica Libertina” [“Το Διεφθαρμένο Εργοστάσιο”] (Ρώμη, εκδόσεις Manifestolibri, 1997) ήταν ένα καλό παράδειγμα αυτού του ενδιαφέροντος. Πώς μπορούμε να ξαναερμηνεύσουμε τις κλασικές μαρξιστικές έννοιες όπως: εκμετάλευση, συσσώρευση, εμπορευματικός φετιχισμός από την οπτική της διαμεσολάβησης των υπολογιστών; Μετά από αυτό, μελέτησα την επικοινωνιακή βία στο χώρο εργασίας για το δεύτερο βιβλίο μου “Stop Mobbing” [“Τέρμα στην Παρενόχληση”] (Ρώμη, εκδόσεις Derive Approdi).

DLN : Πείτε μας για το πιο πρόσφατο έργο σας σε ζητήματα ανθρώπινης κοινωνικής επαφής; Οι ΤΠΕ τελικά μας αποξενώνουν ή μας φέρνουν πιο κοντά; Ποια είναι η επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε αυτό;

Α: Ξεκινώντας απο αυτήν την οπτική, το τελευταίο βιβλίο μου “Les liaisons numériques. Vers une nouvelle sociabilité?” [Digital relationships. Towards a new sociability?] (Paris, Editions du Seuil, 2010) παρέχει μια πιο εμπεριστατωμένη ανάλυση. Η βασική ιδέα είναι ότι κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 και τη δεκαετία του 2000, έχουμε εκτεθεί σε μια σειρά ανυπόστατων ισχυρισμών σχετικά με την εικαζόμενη αρνητική επίδραση της τεχνολογίας στην κοινωνική συνοχή. Ο παγκόσμιος ιστός έχει κατηγορηθεί ότι παρουσιάζει μια ψευδή αίσθηση της κοινότητας και ότι τελικά μας αποξενώνει από τον περίγυρο. Γάλλοι θεωρητικοί, όπως ο Jean Baudrillard και Paul Virilio, ή εξέχοντες πολιτικοί επιστήμονες όπως ο Robert Putnam, επιμένουν στο εξής σημείο: οι κοινωνικοί δεσμοί έχουν σπάσει λόγω των ηλεκτρονικών μέσων. Αλλά αν κοιτάξουμε αυτό το θέμα λεπτομερώς, ανακαλύπτουμε ότι ο παγκόσμιος ιστός είναι μόνο ένα εργαλείο που οι άνθρωποι χρησιμοποιούν ώστε να οικοδομήσουν εξειδικευμένες στρατηγικές για την ενίσχυση της κοινωνικής τους ύπαρξης. Παίζουν τα χαρτιά τους, ας πούμε, σε πολλά τραπέζια ταυτόχρονα, εντός και εκτός δικτύου. Κανείς δεν ξεφεύγει από τον υλικό κόσμο πηγαίνοντας να κρυφτεί σε ένα καθαρά ενημερωτικό “κυβερνοχώρο”. Ο καθένας χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να ζήσει στον κόσμο που του δόθηκε, αλλάζοντάς τον και αναμορφώνοντάς τον από μέσα, μεγιστοποιώντας τον αντίκτυπο και την σημασία των πράξεών του.

DLN : Έχοντας υπόψη τις τεχνο – ντετερμινιστικές και κοινωνιο – ντετερμινιστικές προσεγγίσεις στον επιστημονικό κλάδο των ΜΜΕ, πώς μπορούμε να καθορίσουμε, κατά τη γνώμη σου, με πιο αξιόπιστο τρόπο τη σχέση μεταξύ τεχνολογίας και κοινωνικής αλλαγής;

Α: Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση για τις κοινωνικές συνέπειες των επικοινωνιών μέσω υπολογιστή ήταν εξαιρετικά ζωηρή, τόσο εντός όσο και εκτός της ακαδημαϊκής κοινότητας. Σκεφτείτε τη διαμάχη Malcolm Gladwell vs. Clay Shirky για το ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στις επαναστάσεις. Ο κίνδυνος της εμπορικής ανάκτησης αυτής της συζήτησης δεν είναι αμελητέα. Ό,τι κι αν λένε, οι κριτικές καταλήγουν να ηχούν σαν ένα είδος τοποθέτησης προϊόντος στο Twitter ή στο Facebook… Κατά τη γνώμη μου αυτό το είδος των πολωτικών συζητήσεων είναι απλοϊκό – στην καλύτερη περίπτωση. Μιλάμε για πολύπλοκες κοινωνικές διαδικασίες. Η μείωση τους σε μια μονοδιάστατη εξήγηση είναι γνωσιολογικό λάθος και πολιτικό ατόπημα. Το ερώτημα δεν είναι εάν ή όχι τα social media προωθούν την εξέλιξη, αλλά σε ποιο βαθμό οι κοινωνικοί φορείς επιθέτουν ερμηνείες σε μια σειρά από συχνά άσχετες τεχνολογικά συσκευές (geolocated smartphones, φόρουμ συζητήσεων, πλατφόρμες ανταλλαγής βίντεο, κλπ.), προκειμένου να προωθήσουν μια ατζέντα πολιτικών αλλαγών. Μετά τον Καστοριάδη, ενδιαφέρομαι και εγώ για τον καθορισμό σύγχρονων κοινωνικών διαδικασιών, λαμβάνοντας υπόψην την φαντασιακή τους διάσταση. Αυτή είναι η γραμμή που συνδέει τις επιμέρους, έμφυτες εμπειρίες σε λογικές κοινωνικής αλλαγής – η οποία είναι, σε κάποιο βαθμό, υπερβατική. Ενδιαφέρομαι να ανακαλύψω τα κίνητρα, τα πρότυπα λόγου και τις πολιτιστικές κατευθύνσεις που επιτρέπουν στον άνθρωπο να κατανοήσει τις ΤΠΕ και να τις μετατρέψει σε πολιτικό θέλγητρο. Αλλά σίγουρα δεν πιστεύω ότι είναι ο Ιστός ή οι σχετικές τεχνολογίες εκ φύσεως εργαλεία της κοινωνικής αλλαγής. Επιπλέον, έχω την τάση να είμαι δύσπιστός ως προς τις ντετερμιστικές προσεγγίσεις, καθώς μεταδίδουν ιδεολογικές μετα-αφηγήσεις, όπως ο Γάλλος φιλόσοφος Jean-François Lyotard θα έλεγε. Αυτό έχει επίσης να κάνει με τη Φιλοσοφία της Ιστορίας. Για μένα, η Ιστορία δεν είναι γραμμική, υποχρεωτικά εξελίξιμη από ένα λιγότερο σε ένα περισσότερο πολιτισμένο στάδιο. Είναι περισσότερο σαν ένα πεδίο κοινωνικών εντάσεων, όπου συγκλίνουν διαφορετικές δυνάμεις με ένα μη-γραμμικό τρόπο.

DLN : Η κοινωνική αλλαγή προϋποθέτει τη συλλογική επικοινωνία, την αλλαγή της αντίληψής μας για τον κόσμο και την κατασκευή νέων κοινών εννοιών. Πιστεύεις ότι η επανάσταση στην ανθρώπινη επικοινωνία, που κατέστη δυνατή με τα νέα μέσα επικοινωνίας, μπορεί να συμβάλει σε μια πιο αυθεντική δημοκρατία ή ακόμη και σε έναν ριζοσπαστικά δημοκρατικό κοινωνικό μετασχηματισμό;

Α : Οι ΤΠΕ περιβάλλονται από μια αύρα πολιτικής αισιοδοξίας που θα ήταν δύσκολο να απορρίψουμε ως απλό ευφημισμό. Υπάρχει το γεγονός ότι, ιστορικά, οι σύγχρονες δημοκρατίες δεν κατάφεραν αυτά που υποσχέθηκαν: την κοινωνική δικαιοσύνη, την ελευθερία, την αλληλεγγύη. Έτσι, επιχειρούμε να προβάλλουμε τις αρχές αυτές σε έναν εξιδανεικευμένο χώρο κοινωνικής αλληλεπίδρασης μέσω Η/Υ και αναμένουμε από τις υποδομές των νέων μέσων να εξασφαλίσουν γνήσια δημοκρατικές αξίες. Αλλά με αυτή την έννοια, το διαδίκτυο δεν είναι καθ’ εαυτό δημοκρατικό. Πρόκειται για ένα δίκτυο που δημιουργήθηκε από τον στρατό, βοηθά στην εξόρυξη προσωπικών δεδομένων από εταιρείες, φιλτράρεται και επιτηρείται από ηθικά σκαιούς οργανισμούς. Παρ ‘όλα αυτά, “θέλουμε” να είναι μια ελεύθερη δημόσια σφαίρα – θέλουμε να μας καθησυχάσει στην πεποίθησή μας ότι η αληθινή δημοκρατία είναι ακόμα δυνατή. Με τη δική μου οπτική, αν οι ΤΠΕ μπορούν να συμβάλουν σε μια ριζική κοινωνική αλλαγή, δεν θα είναι με ένα πολιτισμένο, ήσυχο τρόπο. Θα είναι περισσότερο μεσω μιας ταραχώδους, ασταθούς έκπληξης. Καλής ή κακής έκπληξης. Και ως εκ τούτου, θα επιτρέψουν την ελεύθερη έκφραση απροσδόκητων επιθυμιών, στυλ, ουτοπιών. Η συνεχής εργασία μου στα κοινωνικά μέσα και τις αναταραχές (βλ. ICCU research project) που πραγματοποιήθηκε μαζί με την Paola Tubaro στο Πανεπιστήμιο του Greenwich (UK), δείχνει ότι οι στιγμαίες ψηφιακές επικοινωνίες, όταν δεν λογοκρίνονται, δημιουργούν μια κατάσταση που θυμίζει την «δημοκρατία ανταρτών», που περιγράφεται καλύτερα από τον φιλόσοφο Miguel Abensour: μία αγωνιώδης σκηνή όπου αντικρουόμενα ιδιωτικά συμφέροντα, κρατικές δομές και η κοινωνία των πολιτών μπορούν να πραγματωθούν. Πρόκειται για μια ριζοσπαστική δημοκρατία που συνορεύει με την αναρχία, μια μόνιμη εξέγερση που τροφοδοτείται από την ασυμφωνία και χαρακτηρίζεται από τους κύκλους της ειρήνης και τις αιχμές της πολιτικής βίας. Και εμείς πρέπει συνεχώς να αναρωτιόμαστε αν είμαστε έτοιμοι για αυτή τη νέα δημοκρατική μεταρύθμιση.

(In English)

Antonio A. Casilli is associate professor of Digital Humanities at the ParisTech (Paris Institute of Technology) and researcher in sociology at the Edgar Morin Centre, School for Advanced Studies in Social Sciences (EHESS, Paris). He is the author of Les liaisons numériques (Ed. du Seuil, 2010). He blogs about research and society on BodySpaceSociety <http://www.bodyspacesociety.eu>, tweets as @bodyspacesoc <http://twitter.com/bodyspacesoc>, and he’s a regular commentator for Radio France Culture <http://www.franceculture.fr/personne-antonio-a-casilli>. We met Antonio during the international scientific symposium titled “The New Sensorium”, which took place in Athens on April 20 – 21, 2012, where he gladly gave us the following interview :

DLN : You have been working a lot on computer – mediated human relationships…

A: By training, I am a sociologist of information and communication technologies (ICTs). But my main focus is computer-mediated embodiment. I study the way people interact through the interplay of physical presence and technological interfaces. And since the beginning of my career, I’ve been definitely interested in the political dimension of this process. My first book “La fabbrica libertina” [The Libertine Factory] (Rome, Manifesto Libri, 1997 <http://www.amazon.fr/fabbrica-libertina-Sade-sistema-industriale/dp/8872852137/ref=sr_1_3?ie=UTF8&qid=1338138113&sr=8-3>) was a good example of this interest. How can we reinterpret classic marxist notions such as exploitation, accumulation, commodity fetishism in a technologically-mediated perspective? After that I’ve been studying communicational violence in the workplace for my second book “Stop Mobbing” (Rome, DeriveApprodi, 2000 <http://books.google.fr/books?id=3bE_AAAACAAJ>).

Q: What about your more recent work on socialization? Are ICTs finally alienating us or bringing us together ? What is the effect of online social networks in this?

A: On this particular aspect, my latest book “Les liaisons numériques. Vers une nouvelle sociabilité?” [Digital relationships. Towards a new sociability?] (Paris, Editions du Seuil, 2010 <http://www.amazon.fr/Les-liaisons-num%C3%A9riques-nouvelle-sociabilit%C3%A9/dp/202098637X>) provides a more thorough analysis. The underlying idea is that during the 1990s and the 2000s, we’ve been exposed to a series of fact-free claims on the alleged negative influence of technology on social cohesion. The Web has been accused of introducing a spurious sense of community and ultimately of alienating us from our peers. French theorists like Jean Baudrillard and Paul Virilio, or prominent political scientist like Robert Putnam have been insisting on the same point: social ties are broken, due to electronic media. But if we look at this topic more in detail, we discover that the social Web is only a tool people use to build more sophisticated social strategies to enhance their existence. They play their cards, so to say, on several tables at once, both online and offline. Nobody escapes the material world and goes hiding in a purely informational “cyberspace”. Everybody uses technology to live in the world they are given, but to change and reconfigure it from within, by maximizing the impact and significance of their actions.

Q: Having in mind technodeterministic and sociodeterministic approaches in media studies, how can we specify in your opinion the relation between technology and social change?

A: In recent years, the debate over the social consequences of computer communication has been extremely lively, both inside and outside the academia. Think about the whole Malcolm Gladwell vs. Clay Shirky controversy over the role of social media in revolutions. The risk of the commercial recuperation of this debate is not negligible. Whatever they say, critics end up sounding like some kind of product placement managers for Twitter or Facebook… In my opinion this kind of polarized debates are simplistic – at best. We’re talking about complex social processes. Reducing them to one-factor explanations is an epistemic mistake and a political faux pas. The question is not whether or not social media make evolutions, but to what extent social actors superpose meaning to a set of sometimes unrelated technological devices (geolocated smartphones, discussion forums, video-sharing platforms, etc.), in order to prompt an agenda of political change. After Castoriadis, I’m interested in defining contemporary social processes by taking into account their imaginary dimension. That is the line connecting the individual, immanent experiences to the logics of social change which are, to an extent, transcendent. I’m interested in discovering motivations, discursive patterns and cultural orientations that allow people to appropriate ICTs and turn them into political attractors. But I certainly don’t believe that the Web or related technologies are, by their very nature, tools of social change. Thus I tend to mistrust deterministic approaches, as they convey ideological meta-narratives – as the French philosopher Jean-François Lyotard would have said. This has also something to do with my philosophy of history. To me, history is not a linear, mandatory progression from a less to a more civilized stage. It’s more like a field of social tensions, where different forces converge in a non-linear way.

Q: Social change presupposes collective communication, changes in our perception of the world and the construction of new common meanings. Do you believe that the breakthrough in human communication that has been made possible by new media can contribute to a more authentic democracy or even to a radically democratic social transformation?

A: Information and communication technologies are surrounded by an aura of political optimism that would be difficult to dismiss as a simple infatuation. There is the fact that, istorically, modern democracies have not delivered what they promised: social justice, liberty, mutual support. Thus we transpose those principles in the ideal space of computer-mediated social interactions and we ask the information infrastructure to ensure genuine democratic values. But in this sense, Internet is not democratic “per se”. It is a network created by the military, data-mined by corporations, filtered and watched over by morally shady organizations. Nonetheless, *we want* it to be a free public sphere – we want it to comfort us in our belief that true democracy is still possible. In my perspective, if ICTs can contribute to a radical social transformation, it won’t be in a civilized, peaceful fashion. It will be more by introducing turmoil, instability, surprise. Good or bad surprise. And therefore by allowing a free expression of unexpected desires, styles, utopias. My ongoing work on social media and riots (ICCU research project <https://iccu.wikispaces.com/>), carried out with Paola Tubaro at the University of Greenwich (UK), indicates that instant digital communications, when not censored, brings forth a situation reminiscent of the “insurgent democracy” best described by the philosopher Miguel Abensour: an agonistic scene where conflicting interests of individuals, state structures, and civil society can be actualized. It is a radical democracy bordering on anarchy, on permanent insurrection, fuelled by discordance and characterized by cycles of peace and peaks of civil violence. And we constantly have to ask ourselves if we are ready for this new democratic configuration.

 

La guerre du copyright. Podcast d’Antonio Casilli (France Culture, La Grande Table, 08 févr. 2012)

Podcast de La Grande Table, le magazine culturel de la mi-journée sur France Culture, consacré à l’affaire Megaupload et à la guerre du copyright. Pour en parler avec Caroline Broué, les historiens Pascal Ory et André Gunthert et le sociologue Antonio Casilli, auteur de Les liaisons numériques. Vers une nouvelle sociabilité ? (Ed. du Seuil).

Pour écouter d’autres podcast d’Antonio Casilli sur France Culture.

Alors que le débat sur la loi SOPA (Stop Online Piracy Act), en cours d’examen par le Congrès des États-Unis, fait rage dans la presse, le FBI s’octroye une petite partie de plaisir à Hong Kong et en Nouvelle Zélande, pour aller fermer une entreprise, Megaupload, qui héberge et diffuse des fichiers – souvent sans se soucier si les usagers qui partagent sont les ayants droit de ces contenus. D’où les frasques avec la justice étasunienne, qui conduisent à l’arrestation de son PDG Kim Dotcom.

La fermeture du célèbre site de partage marque le coup d’envoi d’une nouvelle saison de conflictualités politiques portant sur la propriété intellectuelle et sur le rôle des cultures numériques. Les lobbys des géants de l’industrie musicale et le président Sarkozy saluent l’opération du FBI comme une victoire de la “logique Hadopi”. Les Anonymous ménent des attaques en masse contre le site Web de l’Élysée, bloquent celui du FBI et mettent en ligne le cataloque Vivendi Universal. D’autres acteurs de la société civile se désolidarisent de Megaupload, accusé de exploiter à des fins commerciaux les fichiers partagés par les internautes.

Bref, nous assistons à une radicalisation (et en même temps à une fragmentation) des positions des acteurs impliqués : les Anonymous, les Partis Pirates, les industries culturelles, les télécoms adoptent des stratégies et des postures de plus en plus radicales et de plus en plus divergentes. Dans cette situation, certains voient le début d’une guerre de tous contre tous, une World War Web, une guerre civile dans laquelle les fossées idéologiques se creusent, et les actions se font de plus en plus violentes.

Et certains, tels Rick Falkvinge, fondateur du parti pirate suédois, envisagent sans détours de passer à la lutte armée : « Si l’on doit en arriver là après des années de protestation et de dur labeur, alors je m’adapterai. Je me battrai pour la liberté autant que je le peux, et j’aiderai les autres à s’organiser autour de la cause. Je suis passé de la préparation mentale à une réelle préparation à l’effrayante et douloureuse possibilité que la situation puisse devenir vraiment moche. La photo qui illustre cet article, le pistolet et la cible (…) a été prise de mon bureau, à cinquante centimètres de là où je suis assis. » Derrière les films et la musique partagés en ligne, se cachent peut-être des enjeux beaucoup plus lourds de conséquences. Ces événements sont peut-être les signes précurseurs d’un ‘internet de plomb’…

 

Pourquoi je ne porterai pas plainte contre ceux qui piratent mon livre

“Le jour où l’écrivain découvre que son livre a été piraté et est désormais disponible en téléchargement illégal sur Mediafire, il est fier comme un écolier qui vient de gagner sa première vérole”.

 

Bon, je sais… ce n’est pas la phrase *exacte* que Charles Baudelaire avait consignée dans les pages de Mon coeur mis à nu (1887), mais elle décrit assez bien le mélange de sentiments qui m’anime en retrouvant la version piratée de mon ouvrage Les liaisons numériques. Vers une nouvelle sociablité ? tantôt sur un blog de critique littéraire (“je l’ai lu pour vous, retrouvez-le par ici”), tantôt sur un forum de gamers (“version pdf : achievement unlocked!”) tantôt sur le site même de l’Hadopi (on me l’avait signalé mais depuis la page a été supprimée…).

Mauvaise nouvelle pour mon éditeur. Mais sans aucun doute bonne nouvelle pour moi. En tant qu’auteur, je ne peux qu’être flatté par le fait que quelqu’un ait pris le temps de craquer les DRM de la version ebook ou de scanner (comme dans un cas remarquable, vu en ligne il y a quelques mois) les 336 pages de la version papier ! C’est du boulot, ça. Tout comme c’est du boulot le fait de le mettre en ligne, de l’héberger, de le partager avec d’autres lecteurs, d’écrire des billets ou des messages dans des listes de diffusion pour le faire savoir aux autres.

J’ai donc tendance à interpréter ces activités comme autant de signes d’appréciation. Quelqu’un a considéré les thèses présentées dans mon ouvrage assez méritoires pour prendre la peine de faire tout cela – et pour prendre aussi le risque que l’ayant droit porte plainte contre lui.

Rassurez-vous. L’ayant droit, ce n’est pas moi. Moi, je suis celui qui est intéressé à voir ses idées circuler. Et qui pour cela est content de se voir piraté tout comme il a été – je crois à juste titre – content de voir que son livre a été bien vendu, bien lu, bien présent dans les classements des meilleures ventes, et tout le baratin. En tant que défenseur d’un modèle d’industrie culturelle qui s’efforce de co-produire de la connaissance avec les lecteurs plutôt que de les poursuivre en justice, je considère le partage non-commercial de mon livre non pas comme un accident de parcours, mais comme une attestation de la pénétration culturelle de mes idées.

De la même manière que les recensions dans les revues savantes, les citations dans les colloques scientifiques, les papiers dans la presse ou les interviews dans les médias… Si aujourd’hui on m’encourage à inscrire tous ces résultats dans mon curriculum d’universitaire, pourquoi ne pourrais-je ajouter aussi « Livre piraté sur… » dans la rubrique valorisation de la recherche et rayonnement de l’activité scientifique ?

Dictators, democracies, and technology: Evgeny Morozov's keynote speech at #28c3 (Berlin, 12.27.11)

This is the pre-release video of Evgeny Morozov’s keynote speech Marriage From Hell: On the Secret Love Affair Between Dictators and Western Technology Companies delivered on dec. 27th, 2011 at the 28c3, 28th Chaos Communication Congress “Behind Enemy Lines”.

Why sanctions on technology companies who do business with totalitarian countries are ineffective? How much know-your-customer rule should we delegate to technologies? Did the Arab Spring end censorship and Web filtering in the Middle-East and North Africa? Are Russia, China and Western democracies becoming more and more unconfortable with too much Internet freedom? Why we need to act NOW against domestic surveillance? These, and other important questions are answered in the speech (which by the way starts at 3:20…)

(more…)

A History of Virulence: The Body and Computer Culture in the 1980s (part 2 – with illustrations)

From viral marketing to computer viruses, the cultural logic of virality permeates the Web. The December 2010 issue of the Sage journal Body & Society will publish my long-awaited 36-page essay “A History of Virulence: The Body and Computer Culture in the 1980s”. The text that follows is the second  part of the “author’s cut” version of the article: an archeology of computer-mediated moral panic, autonomist marxist hacking, and AIDS activism. Click here for the first part.

Computers – Viral or Visceral?

This ‘viral turn’ in mainstream computer narratives was absorbed in a somewhat paradoxical way into users’ milieus. The symbolic coincidence of the body and computing machinery, as well as the related viral motives, were enthusiastically adopted by computer amateurs. This appropriation can be read as a typical ironic strategy mirroring hegemonic taxonomies (Ang, 1985; Storey, 2006), a way of transcending labelling through self-stigmatization. In this sense, virulence developed into a cultural process of unapologetic ‘counterpride display’ typical of youth subcultures (Richards, 1988). In the context of 1980s computer culture, this can be interpreted as something that aimed not only to empower autonomous social practices through political recognition but also to normalize personal motivations and behaviours through the inscription of technological activity in the intimate sphere of the body. The mimicking of the media hype was not only performed with satirical intent. It also performed a deliberate distortion and amplification of the viral discourse into one of ‘viscerality’. The classical Cartesian superposition between body and machine – implied by the mainstream rhetoric of computer viruses – expanded into a thematic sequence that came to be dominated by the image of the machine penetrating the body.

Understanding how computer culture adopted the stigma of being a ‘virus’ and turning it into an asset requires first understanding the relative place and status of the computer in late 20th-century consumer culture. The process of miniaturization of computing technology that had led from the 13-ton UNIVAC (1951) to the 30-odd kilo IBM 5100 (1975), was also a process of re-territorialization. While the post-war ‘electronic giant brains’ (Berkeley, 1949) occupied military bunkers and industrial basements, the 1980s saw the infiltration of computing machines into the private sphere. Decades before ubiquitous computing, homeand family-computers took up residence inside the houses of a new generation of electronic amateurs1. Commercial names changed in step, evoking everyday life and homely informality. The most successful products had common male and female names like Lisa or Vic2. They conjured up the unthreatening pleasures of family life: children (Junior, Piccolo), small animals (Pet, Bee), and fruits (Apple, Acorn, etc)3. Products designating power, luxury and imposing size were destined to sell poorly4. Specialized press targeting computer users developed these motifs. Home privacy became synonymous with personal, bodily intimacy. In the media, there was an increasing trend to emphasize the association between autonomous computing and bodily performance, beauty and health. The well-known Apple 1984 TV commercial (Scott, 1984)5, for example, staged the liberating power of personal computers by opposing a young female athlete to a crowd of senile users living under the rule of an Orwellian Big Brother.

These initial remarks are corroborated and extended by the analysis of visual sources. At first glance, the depictions of computers associated with sports and physical activities duplicate this buoyant bodily imaginary. For example, Figure 2 clearly places the computer in a family setting. The presence of a father and his son suggests intergenerational unity and family ordinariness. The father wearing sports gear further indicates that computing can be seen as a substitute for physical exercise.

Figure 2. Family computer and physical exercise (Anon., 1983a – courtesy of old-computers.com)

(more…)

  1. The domestication of computers, which some commentators date back to the mid 1990s (Cummings and Kraut, 2002; Frohlich and Kraut, 2003; Kraut et al., 2006), was actually a distinctive phenomenon of the previous decade.
  2. One of the milestones in Apple’s rise to commercial supremacy was a computer christened Lisa, named after Steve Job’s daughter. In the 1980s, another big hitter was Commodore’s Vic20, whose name, according to its creator, ‘sounded like a truck driver’ (Bagnall, 2003).
  3. Among the best-know nexamples of computer names inspired by childhood are: the IBM PC jr, the Japanese Junior100 and the Danish RC Piccolo. Animal and fruit names were also commercially successful: for example, the Commodore’s Pet was followed by BWV’s Husky and by Applied Technologies’ MicroBee; early European competitors of Apple included Acorn computers and Apricot PC.
  4. After 1982, a number of short-lived home computers with pretentious names popped up: the Welsh Dragon Data, the English Atom, the Belgian Charlemagne 999, the French Orchidé́e as well as the American Vixen were all forced out of the market by 1984.
  5. For a complete description see Linzmayer (1999) and Friedman (2005).

A History of Virulence: The Body and Computer Culture in the 1980s (part 1)

From viral marketing to computer viruses, the cultural logic of virality permeates the Web. The December 2010 issue of the Sage journal Body & Society will publish my long-awaited 36-page essay “A History of Virulence: The Body and Computer Culture in the 1980s”. The text that follows is the first part of the “author’s cut” version of the article: an archeology of computer-mediated moral panic, autonomist marxist hacking, and AIDS activism. Click here for the second part.

Ubiquity, Embodiment, Virality

The emergence of ubiquitous media and the focus on pervasive computer networks seem to have introduced a major shift in the way information and communication technologies are practised and represented in contemporary societies. Since the early 2000s, the consensus around theories of a virtual humanity ‘homesteading on the electronic frontier’ – the ethereal cyberspace where users were to be ‘uploaded’ (Lévy, 1994; Rheingold, 1993) – have progressively given way to approaches to computer-mediated social interaction centred on mixed realities. According to these new theoretical stances, digital technologies are to be regarded as a domain of affordances extending and enhancing physical presence rather than superseding it (Hansen, 2006). Significantly enough, the author who popularized the very notion of ‘cyberspace’, William Gibson, acknowledges this momentous development in his novel Spook Country: if the pre-ubiquitous technological paradigm can be described as ‘a state in which ‘‘mass’’ media existed, if you will, within the world’, in the ubiquitous one they ‘comprise it’ (2007: 121).

Ubiquitous computing does not transcend everyday experience, rather it pervades reality by saturating the actual space of the cities and by infusing physical bodies. Featherstone (2007: 320) describes this media ontology by suggesting that ‘as media become ubiquitous they become increasingly embedded in material objects and environments, bodies and clothing, zones of transmission and reception’. After Simondon, Bernard Stiegler defines social and ubiquitous media as a ‘human techno-geographical milieu’ (in Venn et al., 2007), that is, a socio-technological process converting human corporeality into information. Following Stiegler’s emphasis on the need to harmonize symbolic, technical and material milieus, new couplings of the body, social imaginaries and social practices come into view.

(more…)

Dr. Popp et la disquette Sida. Sociologie d'une affaire hacker

NB: une version légèrement remaniée de ce texte a été publiée dans le numéro de mars 2015 de la revue d’ethnologie européenne Terrain. Pour le citer :

Antonio A. Casilli (2015) Dr. Popp et la disquette Sida. Sociologie d’une affaire hacker, Terrain, 65: 3-17. 

Un savant fou. Un virus mortel. Du sexe. Des gadgets électroniques à la mode. Tous les ingrédients pour un grand feuilleton sont réunis. Il y a exactement vingt ans, éclate l’affaire de la « disquette Sida », l’un des plus importants scandales internationaux dans l’histoire du piratage informatique. Aujourd’hui presque complètement oubliée, elle reste un épisode dont les significations culturelles et politiques méritent d’être approfondies pour comprendre non seulement l’approche actuelle des usages informatiques autonomes (autonomous computing)[2], mais aussi pour restituer les jeux de forces qui – encore aujourd’hui – font de la viralité l’une des formes prééminentes d’agrégation sociale du web[3].

1sida1988wau

Les rebondissements judiciaires multiples de cette affaire ont rendu difficile la tâche de retracer les témoignages des protagonistes et d’en déceler les motivations. Le compte rendu que j’en propose ici est basé sur une enquête de terrain conduite entre l’Europe et les EU en 2004-2005. Les interviews utilisées – avec des médecins, des experts de la police britannique et des médiactivistes – sont citées dans les notes de bas de page. J’ai à plusieurs reprises sollicité un entretien avec le personnage principal de cette histoire, Joseph L. Popp, mais mes tentatives n’ont pas rencontré de succès  (voir le Post-scriptum à la fin de ce billet).

(Attention ce billet fait 18 pages ! Téléchargez-le en version .pdf ou bien lisez le reste en version .html)

(more…)